شاخص توده بدنی یا BMI (Body WEIGHT Index) فاکتوری برای اندازه گیری میزان لاغری و چاقی برای افراد است. شاخص BMI به دو عدد وزن و قد افراد مربوط است و اطلاعاتی درباره تناسب اندام فرد ارائه میدهد.

برای محاسبه این شاخص لازم است تا وزن فرد به کیلوگرم و قد به متر اندازه گرفته شود. سپس قد در خودش ضرب میشود و وزن بر عدد حاصل تقسیم میگردد. برای اندازه گیری قد از ابزار مناسب پزشکی و برای اندازه گیری وزن از ترازو استفاده کنید.

این ابزار از تجهیزات پزشکی مهم و پرکاربرد هستند و برای پزشکان معیار دقیق اندازه گیری می باشند.

به طور مثال اگر وزن فردی ۱۰۰ کیلوگرم و قد او ۲ متر باشد، ۱۰۰ تقسیم بر ۲ ضربدر ۲ (یعنی ۱۰۰ تقسیم بر ۴)  میشود. عدد به دست آمده ۲۵ است.

روش راحت تر برای محاسبه BMI این است که با ماشین حساب وزن خود را دو بار بر قد خود تقسیم کنید. شخصی با وزن ۶۰ کیلوگرم و قد ۱۷۰، یکبار وزن خود را بر ۱.۷ تقسیم میکند و به عدد ۳۵.۳ میرسد. سپس این عدد را بر ۱.۷ تقسیم میکند و عدد ۲۰.۸ حاصل میشود. این عدد نشان دهنده شاخص توده بدنی است.

اهمیت شاخص BMI در چیست؟

به دست اوردن این شاخص نشان دهنده میزان لاغری و چاقی افراد است. اما واضح است که این روش خطاهایی دارد. اما به طور کلی تناسب اندام و لاغری و چاقی مناسب را نشان میدهد.

به طور مثال برای فردی با وزن ۶۵ کیلوگرم، با در نظر گرفتن قد باید سنجید که لاغر است یا چاق. این وزن برای قد ۱.۹۰ بسیار کم است و برای قد ۱.۵۰ بسیار زیاد است.

تقسیم افراد بر اساس شاخص BMI چگونه است؟

این عدد افراد را در چهار دسته قرار میدهد.

دسته اول با شاخص توده بدنی کمتر از ۱۸.۵ که بسیار لاغر هستند.

دسته دوم با BMI بین ۱۸.۵ تا ۲۵ که دارای وزن نرمال هستند.

دسته سوم بین اعداد ۲۵ تا ۳۰که اضافه وزن دارند.

دسته چهارم افراد چاق که شاخص توده بدنی آنها بالاتر از ۳۰ می باشد.

جدول شاخص توده بدنی (BMI)

درباره جدول شاخص توده بدنی

این عدد خیلی هم دقیق نیستند. ممکن است برای افراد با قد مختلف، وزن مناسب تفاوت داشته باشد. با کمک این معیار میتوان درک کلی از وضعیت بدن داشت و در صورت نیاز اقدام به رژیم غذایی مناسب یا ورزش نمود.

افرادی که در وضعیت کمبود وزن یا اضافه وزن شدید قرار دارند باید حتما به پزشک برای درمان و بهبود وضع خود مراجعه کنند.

شاخص BMI برای کودکان

برای کودکان و نوجوانان شاخص BMI به گونه ای دیگر محاسبه میشود. به این دلیل که تفاوت توده بدنی برای سنین ۲ تا ۲۰ سال متفاوت است. این گروه در سن رشد هستند و در شرایط متفوات از بزرگسالان برای قد و وزن مناسب قرار دارند.

همچنین تشخیص چاقی و لاغری در کودکان امری نسبی است و باید تحت نظر پزشک صورت گیرد. زیرا تغذیه این گروه سنی با بزرگسالان متفاوت است و ممکن است روی رشد و سلامت آنها تاثیر بگذارد.

رژیم یا پرخوری ناگهانی میتواند موجب بیماری و آسیب جدی به بدن کودکان شود. به این دلیل برای تشخیص آسان تر از نظر جنس و سن شاخص های متفاوتی برای این گروه در نظر گرفته میشود و سپس در مورد لاغری و چاقی وضعیت مشخص میگردد.

به طور مثال دختران بین ۱۲ تا ۱۶ سال نسبت به پسران همسن خود حدود ۱ واحد BMI بالاتری دارند. زیرا دختران زودتر از پسران به بلوغ میرسند و در تشخیص توده بدنی نیز این مورد باید در نظر گرفته شود.

برای افراد بالغ در آمریکا نیز شتخص جنسیت در نظر گرفته میشود. به این ترتیب جداول متفاوتی برای زنان و مردان وجود دارد و این میتواند قابل اتکا تر باشد.

ارتباط شاخص توده بدنی با سلامتی

اندازه گیری شاخص توده بدنی یا BMI بر سلامتی افراد ارتباط مستقیم دارد. در این مورد تحقیقات زیادی انجام شده و نشان میدهد که در گروه با اضافه وزن یا چاق، احتمال مرگ زودرس یا ابتلا به برخی بیماری ها بیشتر است.

بیماری هایی همچون ناراحتی قلبی و عروقی، مشکلات مربوط به کیسه صفرا، دیابت نوع دوم، فشارخون، آرتروز و حمله قلبی در افراد دارای اضافه وزن بسیار شایع است.

همچنین لاغری بیش از اندازه نیز میتواند خطرناک باشد. این شرایط حتی از چاقی هم خطرناک تر است و سلامتی افراد را بیشتر تهدید میکند.

از قد و وزن افراد باید اطلاع داشت تا بتوان نسبت به شرایط سلامت آنها نظر داد. بدون بررسی تغییرات وزن نمیتوان مثبت یا منفی بودن آنرا نیز اثبات کرد.

شاخص BMI  و سلامت کشورها

بررسی این شاخص در تعیین سلامت یک کشور نیز مدنظر است. مسئولین کشورهای مختلف بر این اساس مشخص میکنند که آیا اکثر مردم از سلامت برخوردارند یا کشور دچار چاقی یا سوء هاضمه است.

در بسیاری کشورها بر این اساس سیاست سلامت عمومی اجرا میشود و توده بدنی از مهمترین معیارهای تاثیر در برنامه ریزی سلامت کشور است.

به طور مثال کویت بعد از جزایر کوک، تونگا و ساموئا چاق ترین کشور جهان است. ایلات متحده با شاخص ۲۸.۸ در رتیه ۱۷ و ایران با شاخص ۲۶.۲ جایگاه نسبتا خوبی دارد.

کشورهای کامرون، تایلند، کره جنوبی، کره شمالی، ژاپن و هند در فهرست کشورهایی با BMI زیر ۲۵ قرار می‌گیرند. ۹۷ درصد کشورهای جهان رده بیشتر از ۲۵ دارند و کشوری با شاخص کمتر از ۲۱ وجود ندارد.

به طور کلی باتوجه به این آمار و ارقام میتوان نتیجه گرفت که جهان به سمت چاق شدن پیش میرود.

اما در این مورد باید به تغذیه افراد نیز توجه کرد. این مسئله به دلیل افزایش مصرف غذاهای پرکالری و ارزان بین مردم است. مصرف مواد پرکالری با ارزش غذایی پایین مثل آرد سفید و شکر، مردم دنیا را و به ویژه جوامع فقیر را در خطر چاقی قرار میدهد.

برخی کشورها با برنامه ریزی مناسب برای رژیم غذایی مردم تلاش در کاهش شاخص توده بدنی دارند. ژاپن از موفق ترین کشورها در این زمینه بوده است.

مشکلات اندازه گیری تناسب اندام با BMI

افزایش سن و شاخص توده بدنی

در مورد استفاده از شاخص توده بدنی یا BMI مسئله دیگر بالارفتن سن بدون تغییر وزن است. افراد مسن معمولا شاهد کاهش قد خود هستند و این مسئله باید در زمان سنجش BMI لحاظ شود.

به این دلیل پس از محاسبه شاخص اعداد به دست آمده برای افراد مسن اصلاح میشود.

تفاوت عضله و چربی در شاخص BMI

در زمان اندازه گیری این شاخص تفاوتی بین وزن ماهیچه ها و عضلات در نظر گرفته نشده است. فردی که با قد ۱.۸ تا ۱۰ کیلوگرم چربی را از دست میدهد، در عوض میتواند ۱۰ کیلو عضله بسازد. اما در شاخص BMI این مسئله د نظر گرفته نمیشود و تمایزی بین چربی و عضله وجود ندارد.

به طور کلی متخصصی امروزه این شاخص را بیشتر برای افراد شاخص مدنظر قرار میدهند. زیرا ممکن است افرادی که براساس این معیار چاق نیستند واقعا چاق نباشند. اما افرادی که چاق هستند ممکن است وزن عضله انها به جای چربی محاسبه شود.

به این دلیل بهتر است محاسبه دقیق چاقی و لاغری افراد توسط پزشک متخصص بررسی شود. زیرا برای اندازه گیری دقیق به اطلاعات بیشتر همچون اندازه دور کمر، دور مچ و دور گردن نیاز است.

یکی از دغدغه های همیشگی برای همه افراد در جامعه از کودک و پیر و جوان نسبت افزایش و کاهش وزنشان در شرایط مختلف است. چاقی مفرط و یا لاغری مفرط در علم پزشکی می تواند ( نه لزوما ) نشانه ای برای وجود برخی بیماری ها در افراد باشد.

علی الخصوص اگر بی دلیل و به یکباره این تغییر وزن رخ دهد (که در چنین شرایطی لازم است تا پزشک را در جریان قرار بدهیم و به بررسی علت بپردازیم)، گرچه وزن یک فاکتور قطعی نیست و فردی با بدن لاغر می تواند مبتلا به بیماری هایی مانند چربی و یا قند و امثال آن باشد.

همین طور فردی با اضافه وزن می تواند کاملا سالم باشد؛ حتی داشتن تناسب اندام هم لزوما دلیل بر صحت نیست. از این رو ویژگی وزن در کنار سایر فاکتورهای سلامتی باید مورد توزین قرار بگیرد و در این جاست که ترازو یکی از تجهیزات پزشکی خانگی لازم به حساب می آید.

استفاده از ترازوی پزشکی از دیرباز تا کنون به شکل های مختلف انجام می شده است، چه در زمانی که از ترازوهای کفه ای با کمک قطعاتی از آهن و سنگ استفاده می شد و چه هم اکنون با ظهور ترازوهای دیجیتالی بسیار پیشرفته و دقیق که هر کدام در شرایط متفاوت می تواند کمک کننده باشد. حال اینکه نوع ترازو و دقت عملکرد آن ها با یکدیگر متفاوت است و بهتر این جاست که در هنگام خرید ترازو نکاتی را در نظر بگیرید.

ترازوی عقربه ای چیست؟

ترازوی وزن کشی عقربه ای ترازوی مستحکم و ایمن جهت اندازه گیری وزن می باشد. مشخصه ترازوی عقربه ای سهولت در کاربرد آن است. به این صورت که جهت وزن کشی کافی است ترازو را بر روی سطح صاف قرار داده و در صورت نیاز می توان با استفاده از پیچ واقع بر روی بدنه عقربه ترازو را بر روی صفر تنظیم نمود. حال با قرار گیری بر روی سطح ترازو وزن صحیح نشان داده می شود. حداکثر وزنی که می توان با این ترازو اندازه گیری کرد ۱۲۰ کیلوگرم برابر با ۲۶۰ پوند می باشد. همچنین دقت اندازه گیری ترازو ۱ کیلوگرم معادل ۲ پوند می باشد. ویژگی بارز ترازوی عقربه ای عدم نیاز به باتری است که این امکان را فراهم نموده است تا بتوان همواره و بدون محدودیت از ترازو استفاده نمود. سطح بزرگ ترازو امکان قرارگیری راحت فرد را بر روی آن فراهم می کند. همچنین برجستگی های موجود بر روی ترازو از لغزیدن فرد جلوگیری می کند. شیشه نشکن ذره بینی ویژگی دیگری است که ترازو خواندن آسان اعداد وزن کشی را فراهم می کند‌.

ترازوی دیجیتال:

ترازوهای دیجیتالی از باطری (قلمی و یا سکه ای) تغذیه می کنند. ترازوهای دیجیتالی در مقایسه با ترازوهای عقربه ای، دقت بسیار بالاتری دارند و همین دقت بالاتر باعث شده است که این نوع از ترازوها بتوانند سهم عمده ای از بازار ا به خود اختصاص دهند. دقت اکثر این نوع ترازوها در اکثر موارد ۱۰۰ گرم و در برخی موارد ۵۰ گرم می باشد.

البته دقت ۵۰ گرم در این نوع ترازوها به این معنا نیست که با استفاده از این ترازوها می توانید مواد ۵۰ گرمی را نیز وزن کنید. ترازوهای دیجیتالی، عمدتاً برای وزن کشی بزرگسالان طراحی شده و برای وزن کردن مواد غذایی و نوزادان مناسب نمی باشند.

گونه ای از ترازوهای دیجیتالی با عنوان ترازوهای تشخیصی در بازار وجود دارد که مجهز به برخی آپشن های کاربردی برای بسیاری از افراد هستند. ازجمله این آپشن ها می توانیم به شاخص توده بدنی، نشان دادن چربی ماهیچه، تراکم استخوان و تراکم آب داخل ماهیچه اشاره کنیم. شاخص توده بدنی، سنجشی آماری برای مقایسه وزن و قد یک فرد است.

در واقع شاخص توده بدنی، ابزاری مناسب است تا سلامت وزن فرد با توجه به قد او تخمین زده شود. البته اعدادی که در ارتباط با این فاکتورها ارائه می شود، حدودی بوده و خیلی دقیق نمی باشد. برند دستگاه نیز در دقت اندازه گیری بی تأثیر نیست. سعی کنید از اول تا آخر دوره برنامه رژیم غذایی و یا ورزشی خود، شاخص های اشاره شده را با همان دستگاهی اندازه بگیرید که ابتدای ماه اندازه گرفته اید.

ترازوی دیجیتال هوشمند:

ترازوی هوشمند یکی از انواع محصولات است که طی گذشت زمان و با نفوذ تکنولوژی تغییراتی در مقایسه با مدل مشابه رایج خود دارد. این گجت ها، به دلیل هوشمند بودن به گوشی تلفن همراه و اپلیکیشن مخصوص به خود متصل شده و از این طریق امکان انتقال اطلاعاتی فراتر از وزن بدن را دارند. برخی مدل ‌های این ابزار که تکامل یافته ‌تر هستند در کنار اندازه گیری وزن بدن، اطلاعاتی مانند اندازه گیری شاخص توده بدنی (bmi)، اندازه گیری چربی بدن، اندازه گیری توده عضلانی، تعیین فرم بدن، اندازه گیری نسبت چربی بدن به عضلات، اندازه گیری آب بدن، اندازه گیری متابولیسم پایه، اندازه گیری میزان چربی احشایی (چربی شکمی)، اندازه گیری توده استخوانی را محاسبه و به معرض دید مخاطب قرار می ‌دهند.

به بیان دیگر می ‌توان گفت ترازوی‌های هوشمند اطلاعات دقیق تری نسبت به بدن انسان‌ها در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد که با ثبت این اطلاعات در حافظه خود می‌توان امکان پایش دقیق تری برای افراد فراهم سازد. در برخی مدل‌های ارائه شده آن به بازار ترازو‌ها دارای دستبند سلامت هستند که به کمک بلوتوث به اپلیکیشن مربوطه متصل شده و ضربان قلب افراد را نیز محاسبه و درج می‌کند.

ترازو دیجیتال نوزاد :

این ترازو مناسب توزین نوزاد در مطب پزشکان و مراکز بهداشت و درمان است. ظاهر گهواره ای ترازو امکان توزین آسان تر را فراهم می نماید که در مواردی نیز علاوه بر توزین، امکان اندازه گیری قد نوزاد را نیز فراهم می نماید، در مدل ترازوی نوزادی که امکان اندازه گیری قد وجود دارد، خط کش متحرکی به بدنه ی ترازو متصل است که اندازه ی نوزاد را محاسبه می نمایند .

ترازوی دیجیتال نوزاد تنوع زیادی دارد و بیشتر با تغذیه باتری و در موارد نیز دارای تغذیه ی برق و باتری است .

خرید ترازوی دیجیتال نوزاد معمولا مورد نیاز کلینیک ‌های پزشکی کودکان، درمانگاه‌ها، مراکز تغذیه کودکان، و هر مرکزی است که با سلامت و خوراک و بهداشت نوزادان و کودکان نوپا سروکار دارد. برای خرید ترازوی دیجیتال نوزاد ابتدا ترازویی انتخاب کنید که دارای دقت و حساسیت بسیار خوب باشد، زیرا در اندازه‌گیری وزن‌های پائین، دقت ترازو حرف نخست را می‌زند.

یکی دیگر از نکته‌هایی که در خرید ترازوی دیجیتال می‌توانید به آن توجه کنید، توانایی روشن شدن و به کار افتادن ترازو با قرار دادن نوزاد بر روی آن است. نکته دیگر که در خرید ترازوی دیجیتال نوزاد ممکن است برای شما مهم باشد، خاموش شدن خودکار آن در زمان کوتاهی پس از برداشتن نوزاد از روی آن است که به صرفه‌جویی در مصرف انرژی کمک می‌کند.

قسمت‌های مختلف ترازوی دیجیتال نوزاد هم ممکن است مانند هر ترازوی دیگری آسیب ببیند یا دچار نقص شود، که در این زمان تعمیرکاری خبره و دوره‌ دیده باید کار تعمیر ترازوی نوزاد شما را انجام دهد و برای اطمینان شما، کارشناسان آموزش دیده ما تعمیر ترازوی دیجیتال نوزاد شما را هم به عهده خواهند گرفت.

مواردی که در خرید ترازو باید به آن توجه کرد

دقت ترازو :

اولین معیاری است که می بایست در خرید ترازو وزن کشی درنظر بگیرید . دقت ترازو در واقع میزان انحراف از عدد واقعی وزن شما را نشان داده و معمولاً با واحد گرم بیان می شود.

وزن قابل تحمل :

به عنوان معیار دوم، بیشترین وزن قابل تحمل توسط دستگاه را در خرید ترازو وزن کشی درنظر داشته باشید . اگر حداکثر وزن شما و سایر استفاده کنندگان بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلو است ، می توانید ترازو دیجیتالی خریداری کنید که ظرفیت تحمل وزن تا حداکثر ۱۵۰ کیلو را داشته باشد .

اگر شخصی در خانواده دارید که بیشتر از ۱۵۰ کیلو وزن دارد، بهتر است ترازویی با ظرفیت تحمل ۱۵۰ کیلو و بیشتر خریداری کنید کیفیت دستگاه: به عنوان معیار سوم ، به کیفیت ساخت دستگاه توجه کنید . در هنگام خرید ترازو دیجیتال ، به متریال استفاده شده و همچنین کشور سازنده ترازو توجه کنید . ترازهای دیجیتال معمولاً در متریال های شیشه نشکن ، آلومینیوم و یا پلاستیک فشرده ساخته می شوند . همچنین در بازار ترازو دیجیتالی ایران، انواع مختلفی از برندهای آلمانی ، چینی و کره ای ، کانادایی ، ژاپنی ، سوئیسی و اسپانیایی رقابت می کنند .

سیستم خاموشی خودکار :

معیاری است که می بایست در خرید ترازوی وزن کشی درنظر بگیرید . با توجه به قابلیت سیستم خاموشی خودکار، وقتی پای خود را بر روی ترازو می گذارید، ترازو متوجه لمس پا شده و روشن می شود . چند دقیقه بعد از آن که پای خود را از روی ترازو برداشتید ، ترازو به طور خودکار خاموش می شود.

سایر قابلیت های یک ترازوی دیجیتال:

امکان اتصال به کامپیوتر : بعضی از ترازوهای دیجیتال این امکان را داشته تا با اتصال به کامپیوتر اطلاعات ذخیره شده را به منظور آنالیز و بررسی به نرم افزار مورد نظر انتقال دهند. حافظه : از دیگر قابلیت های قابل مشاهده در برخی از ترازوهای دیجیتال برخورداری از حافظه می باشد. به کمک این قابلیت می توان با ذخیره وزن خود در روزهای مختلف به مقایسه آن ها پرداخت.

قابلیت BMI : درواقع BMI بیانگر شاخص توده بدنی افراد بوده و نشان دهنده نسبت قد فرد با وزن او می باشد. بعضی از ترازوها قابلیت نمایش این شاخص را خواهند داشت. این ویژگی سبب شده فرد از شاخص توده بدنی خود اطلاع پیدا نموده و برای رسیدن به هدف تلاش بیشتری کند. سخنگو بودن : بعضی از ترازوها قادر به اعلام وزن شما می باشند. این قابلیت سبب شده دیگر نیازی به پایین آوردن سر برای مشاهده وزن خود نبوده و وزن شما به طور دقیق اندازه گیری خواهد شد.

قابلیت بلوتوث : برخی از ترازوهای موجود در بازار نیز این امکان را داشته تا از طریق بلوتوث به گوشی همراه متصل شده و شما توانسته از این طریق به انتقال اطلاعات ذخیره شده در ترازو به گوشی همراه بپردازید.

نحوه وزن کشی دقیق:

۱-در زمان وزن کشی برای دقیق بودن وزن از تکان خوردن بپرهیزید. ۲-یک لباس مشخص را برای وزن کشی انتخاب نموده و هر بار همان لباس را به تن کنید. ۳-با توجه به آنکه وزن کشی مداوم ممکن بوده روحیه شما را خراب نموده و شما را نسبت به ادامه رژیم بی انگیزه نماید لذا توصیه شده تعداد دفعات وزن کشی خود را به حداقل برسانید. ۳-خانم ها چند روز پیش از قاعدگی و چند روز بعد از آن از وزن کشی خودداری نمایند. چرا که در این ایام تجمع مایعات در بدن باعث شده وزن فرد کمی بیشتر نشان داده شود. ۴-سطح ترازوی دیجیتال خود را به طور مرتب تمیز نموده تا ورود گرد و غبار و جرم به قطعات داخلی سبب کاهش طول عمر دستگاه نگردد. ۵-در صورتی که ترازوی دیجتال شما ضد آب و رطوبت نبوده در صورت ریختن مایعاتی بر روی ترازو، سریعا پیش از آن که به قطعات درونی ترازو نفوذ نموده آن را خشک نمایید.